狄利克雷卷积
定义
狄利克雷卷积 是定义在数论函数间的一种二元运算,可以定义为:
\[(f * g)(n) = \sum\limits_{xy = n} f(x) g(y) \] \[(f * g)(n) = \sum\limits_{d \mid n} f(d) g(\frac{n}{d}) \]性质
积性函数
性质 \(1\)
若 \(f, g\) 均为积性函数,则 \(f * g\) 也是积性函数。
显然 \((f * g)(1) = f(1)g(1) = 1\)
设 \(n \perp m\),则
\[\begin{aligned} (f * g)(n)(f * g)(m) &= \sum\limits_{d1 \mid n} f(d1)g(\frac{n}{d1}) \sum\limits_{d2 \mid m} f(d2)g(\frac{m}{d2}) \\ &= \sum\limits_{d1 \mid n, d2 \mid m} f(d1)g(\frac{n}{d1})f(d2)g(\frac{m}{d2}) \\ &= \sum\limits_{d1 \mid n, d2 \mid m} f(d1d2)g(\frac{nm}{d1d2}) \end{aligned} \]注意到 \(n \perp m\),则 \(nm\) 的每个因数都能且仅能被表示为 \(n\) 的某一因数乘以 \(m\) 的某一因数,即上式可表示为
\[(f * g)(n)(f * g)(m) = \sum\limits_{d \mid nm} f(d)g(\frac{nm}{d}) \]故 \(f * g\) 也是积性函数。
性质 \(2\)
若 \(g, f * g\) 均为积性函数,则 \(f\) 也是积性函数。
反证法。
假设 \(f\) 不是积性函数,则一定存在一组 \(n, m\) 使得 \(f(n)f(m) \neq f(nm)\)。不妨尝试构造出一组使得 \(nm\) 最小的 \(n, m\)
若 \(nm = 1\),则 \(n = m = 1\)。有 \(f(1)f(1) \neq f(1)\),知 \(f(1) \neq 1\)。又因为 \(g\) 是积性函数,得 \(g(1) = 1\)。此时 \((f * g)(1) = f(1)g(1) \neq 1\),矛盾。
若 \(nm > 1\),由 \(nm\) 最小知 \(\forall \gcd(a, b) = 1, ab < nm\),有 \(f(a)f(b) = f(ab)\)
\[\begin{aligned} (f * g)(nm) &= \sum\limits_{ab \mid nm} f(ab) g(\frac{nm}{ab}) \\ &= \sum\limits_{a \mid n, b \mid m} f(ab) g(\frac{nm}{ab}) \\ &= \sum\limits_{a \mid n, b \mid m, ab < nm} f(ab) g(\frac{nm}{ab}) + f(nm)g(1) \\ &= \sum\limits_{a \mid n, b \mid m, ab < nm} f(a) g(\frac{n}{a}) f(b) g(\frac{m}{b}) + f(nm)g(1) \\ &= \sum\limits_{a \mid n} f(a) g(\frac{n}{a}) \sum\limits_{b \mid m} f(b) g(\frac{m}{b}) - f(n)f(m) + f(nm)g(1) \\ &= (f * g)(n)(f * g)(m) - f(n)(m) + f(nm)g(1) \end{aligned} \]因为 \(f(n)f(m) \neq f(nm)\),所以 \((f * g)(nm) \neq (f * g)(n)(f * g)(m)\),与 \(f * g\) 是积性函数矛盾。
综上所述,\(f\) 是积性函数。
数论函数间的关系
首先证明:
\[\begin{aligned} (f * \textbf{1})(n) &= \sum\limits_{d \mid n} f(d) \textbf{1}(\frac{n}{d}) \\ &= \sum\limits_{d \mid n} f(d) \end{aligned} \]幂函数和除数函数
\[\begin{aligned} (\operatorname{Id_k} * \textbf{1})(n) &= \sum\limits_{d \mid n} \operatorname{Id_k}(n) \\ &= \sum\limits_{d \mid n} d^k \\ &= \sigma_k(n) \end{aligned} \]即 \(\operatorname{Id_k} * \textbf{1} = \sigma_k\)
欧拉函数和恒等函数
显然 \(\sum\limits_{d \mid n} \varphi(d) = n = \operatorname{Id}(n)\)
又有 \(\sum\limits_{d \mid n} \varphi(d) = (\varphi * \textbf{1})\)
所以有结论:\(\varphi * \textbf{1} = \operatorname{Id}\)
莫比乌斯函数和单位函数
令 \(n = \prod\limits_{i = 1}^k p_i^{q_i}\),其中 \(p_i\) 均为两两不同的质数。
\[\begin{aligned} (\mu * \textbf{1})(n) &= \sum\limits_{d \mid n} \mu(d) \\ &= \sum\limits_{i = 0}^k {k \choose i} (-1)^i \\ &= \sum\limits_{i = 0}^k {k \choose i} 1^{k - i} (-1)^i \\ &= [1 + (-1)]^k \end{aligned} \]显然
\[[1 + (-1)]^k = \begin{cases} 1 \quad k = 0 \\ 0 \quad k > 0 \end{cases} \]所以
\[\begin{aligned} (\mu * \textbf{1})(n) &= [1 + (-1)]^k \\ &= [k = 0] \\ &= [n = 1] \\ &= \epsilon(n) \end{aligned} \]即 \(\mu * \textbf{1} = \epsilon\)
莫比乌斯函数与欧拉函数
由上可知 \(\varphi * \textbf{1} = \operatorname{Id}, \mu * \textbf{1} = \epsilon\)
\[\operatorname{Id} = \varphi * \textbf{1} \\ \operatorname{Id} * \mu = \varphi * (\textbf{1} * \mu) \\ \operatorname{Id} * \mu = \varphi * \epsilon \]所以 \(\mu * \operatorname{Id} = \varphi\)
常数函数与因数个数函数
\[\begin{aligned} (\textbf{1} * \textbf{1})(n) &= \sum\limits_{d \mid n} \textbf{1}(d) \textbf{1}(\frac{n}{d}) \\ &= \sum\limits_{d \mid n} 1 \\ &= \textbf{d}(n) \end{aligned} \]即 \((\textbf{1} * \textbf{1})(n) = \textbf{d}(n)\)